TẬP 9 - TRUNG THÀNH BẤT KÍNH (05/1970 - 03/1973)
Chấm dứt chiến tranh!
♪ Love is but a song to sing
♪ Fear's the way we die
♪ You can make the mountains ring ♪
♪ Or make the angels cry
♪ Come on, people, now
♪ Smile on your brother
♪ Everybody get together
♪ Try to love one another right now ♪
Em trai tôi ra đón tôi ở Căn cứ Không quân Travis.
Tôi còn nhớ lúc đó nó còn đi chiếc Valiant cũ mèm.
Anh em gặp nhau ở nhà ga, tôi mừng lắm.
Tôi yêu quí nó lắm.
Nó bảo: “Anh đừng giận nhé,
nhưng ra ngoài có thể mình gặp rắc rối đấy".
Tôi bảo: “Rắc rối á? Anh vừa từ Việt Nam về.
Rắc rối gì?”
Tôi cũng biết là có lộn xộn.
Lái xe từ nhà ga đi ra,
bọn tôi phải vòng vèo ngang mấy người biểu tình,
họ lấy cán cờ đập vào xe,
đập cửa sổ, hầm hè chửi bới tục tĩu.
về Mỹ tôi được đón chào như thế đó.
Tôi choáng váng.
Thực ra tôi chưa hề giận...
những người biểu tình phản chiến.
Họ có quyền tỏ thái độ chính trị.
Nhưng đối xử kiểu đó với tôi
là hoàn toàn không đúng.
Tôi đau lòng lắm, sao lại làm thế chứ?
Mấy người có biết tôi là ai đâu.
Chuyện đó tái diễn nhiều lần.
Mùa xuân 1970,
bất chấp những phẫn nộ trước vụ tiến đánh Campuchia
và giết hại 4 sinh viên Đại học Kent state,
uy thế của Tổng thống Nixon trong khối mà ông gọi là
“số đông thầm lặng” có vẻ vững chãi.
Một thăm dò của Viện Gallup cho thấy đa số người Mỹ
coi nguyên nhân sự việc là do sinh viên, không phải Vệ binh Quốc gia.
Tại một cuộc biểu tình phản chiến ở Manhattan,
hàng trăm công nhân xây dựng đội mũ cứng tấn công người biểu tình,
làm 70 người nhập viện.
Vài ngày sau, khi khối công nhân này tuần hành trước Tòa Thị chính,
Nixon viết thư cho chủ tịch nghiệp đoàn công nhân
rằng ông rất hài lòng
“vì sự ủng hộ đất nước nhiệt thành trong cuộc tuần hành
rất trật tự và đầy cổ vũ”.
Anh nghĩ sao về những công nhân
thứ 6 tuần trước tấn công người biểu tình phản chiến?
Đừng dùng chữ “tấn công”.
Họ bị khiêu khích mà.
Bọn tôi lao động để kiếm sống. Làm việc dưới trời lạnh, mưa, tuyết.
Vậy mà bọn ch ...
Thôi, tôi không muốn nói nữa.
Đứa nào cũng có thể cầm cờ Việt Cộng
ra phất ngoài đường mà chẳng bị sao cả -
theo tôi thế là không yêu nước.
Khi lính Mỹ rút khỏi Campuchia
vào cuối tháng 6,
Nhà Trắng tuyên bố tiêu diệt
11.349 lính địch,
thu 22 ngàn vũ khí
và phá hủy 11.688 hầm hố doanh trại địch.
Nhưng sau nhiều năm chiến tranh,
càng nhiều người Mỹ quá mệt mỏi với cuộc chiến,
chỉ muốn rút khỏi Đông Nam Á,
và không muốn Tổng thống tiếp tục mở rộng chiến tranh.
Trong những đại diện dân cử tại Quốc hội,
tâm thế phản chiến tăng dần lên.
Tổng thống vừa tìm cách kết thúc chiến tranh
sao cho khỏi mất mặt, vừa tiếp tục rút quân về.
U.S.A.! U.S.A.!
Dù số tổn thất Mỹ giảm xuống,
bất đồng trong-dân Mỹ ngày càng lớn,
làm tan vỡ các cộng đồng,
và cả nhiều gia đình.
Chấm dứt chiến tranh!
Giống như Lyndon Johnson, Nixon tin phong trào phản chiến
được giật dây từ Hà Nội,
Bắc Kinh và Matxcơva.
“Trong vòng rào sắt của Nhà Trắng,
tâm lý bị bao vây bắt đầu xuất hiện" -
một phụ tá của Nixon nhớ lại -
“Đó là đối đầu địch ta.
Khi hàng ngũ “ta” hẹp dần,
thì hàng ngũ “địch” tăng lên”.
Theo tôi cuộc chiến Việt Nam như cái dằm đâm vào tim nước Mỹ.
Phân cực hóa nước Mỹ
ở mức độ chưa từng thấy có lẽ chỉ trừ thời Nội chiến.
Không may là chúng ta vẫn chưa thật sự
thoát khỏi tình trạng đó,
chưa hồi lại được.
Chấm dứt chiến tranh!
U.S.A.! U.S.A.! U.S.A.!
Chấm dứt chiến tranh!
U.S.A.! U.S.A.!
Chấm dứt chiến tranh!
Xin cảm ơn,
chào mừng quí vị đến với chương trình
rất đặc biệt của The David Frost Show.
Đích thân Phó Tổng thống muốn tranh luận với sinh viên,
theo phương thức mà chúng tôi đề xuất.
Hoan nghênh chị Eva Jefferson sinh viên Khoa học Chính trị,
Đại học Northwestern, từng điều trần trước
ủy ban Scranton về bất ổn trong trường đại học.
Phải không ạ? Phải.
Eva Jefferson,
có cha từng phục vụ tại Việt Nam,
đang là chủ tịch hội sinh viên Đại học Northwestern.
Sau vụ Kent state,
bà đã xông ra ngăn cản những người phản chiến cuồng nộ
khỏi đốt trụi trụ sở sĩ quan dự bị trong khuôn viên trường,
sau đó ra điều trần trước ủy ban do Tổng thống ủy nhiệm
điều tra nguyên nhân bất ổn trong giới sinh viên.
Bà cảnh báo ủy ban rằng một số sinh viên
uất ức đến mức
họ thấy không còn cách nào khác
là phải dùng bạo lực.
Chúng tôi hân hạnh chào đón
Phó Tổng thống Hoa Kỳ,
Spiro T. Agnew.
Tôi xin hỏi về câu cô nói,
rằng cách duy nhất để xã hội quan tâm là phá phách trường sở.
Khi điều trần trước
Ủy ban Scranton, tôi cố giải thích
động cơ khiến người ta cho phá nổ trường sở.
Tôi không nói tôi ủng hộ việc đó, nếu đọc kỹ lời điều trần của tôi,
ông sẽ thấy điều đó.
ở đây, thay vì xem kỹ lời tôi nói,
tôi rất bực,
Để tôi đáp lời... các ông lại muốn làm cho cha mẹ
quay sang sợ con cái.
Nhưng chúng tôi vẫn là con cái, của ông, của cha mẹ tôi,
con cái của đất nước này.
Vậy mà ông cố làm mọi người sợ chúng tôi.
Theo tôi, như vậy là trò chơi xỏ.
Có bất đồng ý kiến một cách chân thành,
nhưng làm người ta sợ nhau
chỉ gây thêm chia rẽ, có thể ông muốn như vậy,
nhưng theo tôi làm thế chỉ gây ra thảm họa cho đất nước.
Đầu tiên tôi xin nói tôi không chủ định
chia rẽ dân chúng, nếu không tôi đã chẳng đến đây làm gì.
Tôi muốn nói lại
về kiểu suy nghĩ rằng
bạo lực là cách duy nhất để đạt kết quả.
Nãy giờ tôi đã giải thích đó là suy nghĩ của vài sinh viên
công khai làm cách mạng-
sao ông không chịu nghe tôi nói.
ức quá. Rốt cuộc cô ủng hộ cái gì?
Để thủ lợi chính trị, họ cố
biến chúng tôi thành bọn bạo loạn đáng sợ.
Không hề. Chúng tôi chỉ chống chiến tranh.
Chúng tôi thấy nó sai trái, chúng tôi bị dối lừa,
và ra đường biểu tình.
Nước Mỹ có truyền thống phản kháng.
Nhờ phản kháng người Anh mới lập ra nước Mỹ.
Ý định sai trái của họ là làm cho cha mẹ sợ con cái.
Họ đi reo rắc sợ hãi.
Huynh đệ tương tàn.
Có người nói: “Nhưng bọn họ là cộng sản mà”.
OK, đúng thế.
“Bọn họ là loại người Việt tệ nhất.
Còn ta là người Việt tốt”.
Nhưng sự thật là người Việt giết người Việt,
làm sao chối được?
Không gọi là anh em giết nhau
thì gọi là gì?
Mai mốt con cháu hỏi, tôi biết giải thích thế nào?
Việc đánh sang Campuchia
tạm thời giảm bớt dòng người và trang bị
Bắc Việt gửi xuống qua đó,
nhưng không cắt được
Đường mòn Hồ Chí Minh ở Lào.
Nhà Trắng muốn cắt nốt đường bên đó.
Lần này, quân Nam Việt Nam sẽ phải
tự lực làm việc đó.
Tới cuối năm 1970, Lưỡng viện Mỹ
đã cấm người Mỹ,
cả cố vấn lẫn biệt kích, vượt biên giới Nam Việt Nam.
Ngày 8/2 năm 1971,
17 ngàn quân Việt Nam Cộng Hòa tiến sang Lào
nhằm phá hủy căn cứ địch trong rừng
và cắt đứt Đường mòn Hồ Chí Minh.
Mỹ chỉ yểm trợ Không quân.
Nixon và Cố vấn An ninh Quốc gia
Henry Kissingertin rằng nếu chiến dịch thành công
sẽ nâng cao tinh thần cho Sài Gòn,
cho Hà Nội và công chúng Mỹ thấy
quân Việt Nam Cộng Hòa có thể tự mình đánh thắng,
và Việt Nam hóa có hiệu quả.
Mục tiêu chiến dịch là tổng kho hậu cần của Bắc Việt
ở thị trấn bỏ hoang Sê Pôn.
Tình báo Mỹ ước lượng Bắc Việt có chưa tới 22 ngàn quân ở đây.
Trên thực tế, con số này là 60 ngàn,
và chỉ huy Bắc Việt biết đường tiến quân duy nhất
của quân Nam Việt Nam.
Harry Huế, lúc này chiến đấu chống cộng
đã 8 năm, nằm trong lực lượng tấn công.
Trước khi sang Lào, tôi có linh tính
lần này đi sẽ không về.
Đó là nhiệm vụ bất khả thi.
Tôi bảo Thiếu tá cố vấn David Wiseman:
"Dave, tôi mà bị sao,
thì chăm sóc vợ con tôi giùm”.
Dù các đơn vị riêng rẽ của Nam Việt Nam chiến đấu dũng cảm,
chiến dịch vẫn thất bại.
Gần nửa số 17 ngàn quân Nam Việt Nam
thiệt mạng, bị thương hoặc bị bắt.
về sau tiểu đoàn tôi bị bao vây.
Tôi bị thương 3 lần.
Bạn biết tiểu đoàn tôi còn mấy người sống không?
Khoảng 55 người.
Lúc tiến sang có bao nhiêu người?
Khoảng 600.
Cuối tháng 3,
khi quân Việt Nam Cộng Hòa tơi tả rút về Nam Việt Nam,
hàng đoàn phụ nữ, trẻ con mếu máo
mặc đồ tang trắng,
đi theo hỏi tin cha, chồng mất tích.
Theo phong tục Việt, người chết phải được chôn tử tế
thì linh hồn mới siêu thoát,
gia quyến cần biết ngày giờ chết để hàng năm còn làm giỗ.
Chiến dịch chưa kết thúc,
Tổng thống Nixon đã bảo một phụ tá:
“Ta phải tuyên bố thắng lợi,
bất chấp kết cục”.
Tôi theo dõi chiến dịch,
quân đội Nam Việt Nam không giỏi như ta tưởng.
Cái đó ta biết rồi.
Henry, tôi thấy vụ này có điềm gở lắm.
Quân Nam Việt Nam
không đủ sức đâu - tôi lo như vậy.
Thà bảo họ ngưng chiến dịch,
rồi ta rút khỏi Việt Nam, và cầu mong
đừng có chuyện gì xảy ra trước năm 1972.
Phải thực tế.
Phải nhớ là nếu muốn tái cử, thì ta phải
giải quyết dứt điểm vụ này.
Do đó, hôm nay
tôi có thể công bố nỗ lực “Việt Nam hóa” đã thành công.
Nhờ sự lớn mạnh của Nam Việt Nam,
nhờ chiến dịch Campuchia thành công,
và thành tích của quân Nam Việt Nam trong chiến dịch ở Lào,
tôi tuyên bố tăng tốc độ rút quân Mỹ.
Nay ta có thể rời Việt Nam để lại cho dân tộc can trường này
một hy vọng được tự do thật sự.
Nay ta có thể chứng tỏ cho bạn bè quốc tế
rằng tinh thần trách nhiệm của Hoa Kỳ
vẫn là hy vọng hòa bình lớn và duy nhất trên thế giới.
Các thế hệ tương lai
sẽ nhìn lại giai đoạn khó khăn,
thử thách này trong lịch sử Hoa Kỳ,
và sẽ tự hào
vì chúng ta đã chứng tỏ
rằng mình có dũng khí
và cốt cách của một dân tộc vĩ đại.
Tiến sĩ Kissinger đang gọi ạ. Được
Thưa Tổng thống? Chào Henry.
Bài nói vừa rồi là tuyệt nhất từ khi ông nhậm chức đến giờ đấy.
Ừ.
Phải nói là ...
bài phát biểu vừa rồi là kiệt tác.
Tôi không lạ gì chuyện viết diễn văn.
Hoàn toàn không diễn,
vì có giỏi nhất Hollywood cũng không diễn được vậy đâu.
Số 1 luôn... Nói thế cũng khá rồi, anh thấy sao?
Thứ nhất là nói rất thật, không diễn chút nào.
Phải thật lòng mới nói thế được.
Ừ.
Nếu nói vậy mà còn không ăn thua
thì tôi cũng kệ...
Để xem, kết cục thế nào là biết ngay mà,
sau đó tôi sẽ quay ngoắt sang cứng rắn.
Ta sẽ đánh bom quét sạch
bọn chó đó khỏi mặt đất. Tôi làm thật đấy.
Anh có cùng thế hệ với mấy người phản chiến ở Mỹ không?
Anh có đồng cảm với họ không?
Có chứ, rất nhiều.
Có à? Rất nhiều.
Ước gì họ rút bọn tôi ra khỏi đây. Mong lắm.
Phần lớn bọn tôi là lính quân dịch.
Chẳng ai thèm quan tâm đến chiến tranh,
chỉ muốn đừng bị tan xác.
Chúng tôi không muốn chết lòi ruột ra trong rừng rậm.
Nên đại ý là cứ phục vụ 6, 8 tháng,
đi nghỉ dưỡng, hít một hơi trấn tĩnh và cố nốt cho xong,
cố làm sao để họ chuyển về hậu cứ.
Miễn đừng chết, vì sẽ không có chiến thắng đâu.
Suốt 9 tháng, cuộc đối đầu nghiêm trọng nhất
với Glen Hindley là đánh cờ,
vì anh chưa bắn phát nào ở chiến trường trong đội hình Đại đội Charlie.
Tôi chưa bắn, cũng không định bắn ai.
Từ khi qua đây tôi chưa bắn phát súng nào, thế lại hay.
Vậy mà không bị sao à?
Thì đừng bắn thôi.
Khi về, tôi định sẽ đi xuyên nước Mỹ
vì sẽ gặp nhiều người quen bên này,
vả lại có dịp thuyết phục
nhiều người rằng giết chóc để có hòa bình thật vô nghĩa.
“Tinh thần, kỷ luật và tính chiến đấu
của quân đội Hoa Kỳ” - một đại tá Thủy quân lục chiến giải ngũ
viết vào mùa xuân 1971 -
“xuống thấp và tồi tệ chưa từng thấy
trong lịch sử Hoa Kỳ”.
Một báo cáo chính thức cho thấy
1/4 lính Mỹ ở Việt Nam
thường xuyên hút bồ đà -
nhưng hầu như không bao giờ hút khi chiến đấu.
Ma túy khắp nơi. Thật đấy...
Vừa sang Việt Nam được 10 phút
đã có người đến gạ bán hàng nâu cho tôi.
Hàng nâu là cái gì?
Heroin.
Heroin rẻ rề,
tinh khiết, đầy rẫy.
Sau này Lầu Năm Góc thừa nhận
có đến 40 ngàn lính Mỹ nghiện heroin.
“Đội hậu bị của đạo quân nửa triệu người một thời" -
một sĩ quan viết -
“đang tự giải thoát bằng làn khói thuốc khỏi cuộc chiến
ác mộng mà họ cảm thấy bị lừa gạt phải đánh
bởi đám dân sự thông thái đang ngồi ghế đại học
và viết sách về sự rồ dại của cuộc chiến ấy”.
Cả Tướng Creighton Abrams,
Tư lệnh quân Mỹ tại Việt Nam,
cũng âm thầm thừa nhận:
“Tôi phải rút đạo quân này về mới cứu vãn được nó”.
Thư tín đổ về phiên tòa
từ mọi miền đất nước.
Từ Baton Rouge, Louisiana, một ông viết:
“Chúc mừng Bồi thẩm đoàn phiên xử Calley.
Một phán quyết công bằng và dũng cảm. Trên đời vẫn còn công lý”.
Ngày 29/3 năm 1971,
tại Trại Benning, bang Georgia,
tòa án binh kết án Trung úy William Calley -
và chỉ một mình Calley -
phạm tội giết hại thường dân Việt Nam ở Mỹ Lai hồi năm 1968.
Ông ta bị kết án chung thân khổ sai.
Sư đoàn trưởng của Calley,
Tướng Samuel Koster,
người ngồi trực thăng chứng kiến một phần của vụ thảm sát
nhưng không ra lệnh ngăn lại, lúc này là hiệu trưởng
Học viện Quân sự Hoa Kỳ tại West Point.
Ông bị buộc từ chức.
23 sĩ quan binh lính khác
bị truy tố nhưng đều được trắng án hoặc hủy truy tố.
Bản án của Calley cũng gây tranh cãi
không kém gì bản thân cuộc chiến.
Một bà ở Cheyenne, bang Wyoming, viết:
“Tuyên phạt của Bồi thẩm đoàn với Trung úy Calley
là nỗi nhục nhã của dân tộc này.
Kẻ đáng bị trừng phạt là kẻ địch,
và kẻ địch vẫn luôn là kẻ địch”.
Từ Bellefontaine, bang Ohio, một bác sĩ viết:
“Đừng lên án Trung úy Calley
vì thủ phạm thực sự
của thảm sát Mỹ Lai là bản chất sai lầm của chiến tranh”.
Ông phản ứng thế nào trước lời tuyên án?
Tôi cứ nghĩ anh ta sẽ được tuyên vô tội.
Ta cử một người đi đánh trận, huấn luyện cho anh ta giết người,
rồi khi anh ta giết thật, lại truy tố anh ta?
Một số người cho rằng phải bỏ tù tất cả những kẻ liên quan;
số khác cho rằng Calley chỉ là con tốt thí
để che đậy hành vi tội phạm của cấp trên.
Và một số khác nữa coi đây là sự yếu kém
trong hệ thống chỉ huy từ cấp thấp
đến tận tổng tư lệnh quân đội.
Theo thăm dò của Viện Gallup,
79% công chúng Mỹ không đồng tình với tuyên phạt của tòa.
Nixon quyết định can thiệp.
Calley chỉ ngồi tù 3 ngày.
Tổng thống ra lệnh chuyển anh ta
từ nhà tù liên bang sang quản thúc tại gia
ở Trại Benning, chờ phúc thẩm.
Đại úy Aubrey Daniel,
công tố viên truy tố được Calley,
viết thư lên án Nixon đã phá hỏng
“nguyên tắc đạo đức cơ bản
là không được phi pháp
giết hại thường dân”.
Tòa phúc thẩm quân đội
sau đó giảm án cho Calley xuống 20 năm,
Bộ trưởng Lục quân giảm xuống 10,
và chỉ sau 3 năm rưỡi
quản thúc tại gia, anh ta được án treo.
Ai phải chịu trách nhiệm?
Những người gây ra vụ này...
Đó là tội ác chiến tranh.
Những người dí sát nòng súng vào bắn nát óc trẻ sơ sinh -
lại không bị gì cả.
Không bị gì hết!
Bọn tôi đi bộ ngược ra theo Đường mòn Hồ Chí Minh,
theo họ nói thì đi 900 km trong 57 ngày.
Dọc đường bọn tôi gặp nhiều đoàn người đi vào đi ra.
Dân công vào Nam,
binh lính vào Nam ra Bắc.
Có người mang vác đạn pháo.
Tôi nhớ... gặp cả đơn vị,
cỡ đại đội, toàn nữ.
Một lần đi ngang qua làng,
tôi trộm được một bộ quân phục.
Quần áo kaki.
Tôi lấy trộm, gấp lại và bỏ vào ba lô.
Tới đầu năm 1971,
bác sĩ quân y Hal Kushner
đã bị Việt Cộng giam giữ
ở Nam Việt Nam hơn 3 năm.
Ông vẫn còn sống dù bệnh tật và bị ngược đãi,
nhưng đã phải chôn cất 13 tù nhân khác
chết vì đói,
bệnh, và tuyệt vọng.
Giờ đây, ông và những tù nhân còn lại trong trại
bị chuyển ra tận Bắc Việt.
Nhóm của Kushner đến thành phố Vinh,
lên tàu hỏa ra Hà Nội.
Tôi mặc bộ quân phục kia vào, khi xuống tàu
có một sĩ quan đi xe con ra đón.
Anh ta nhìn tôi và bảo:
“Ông là sĩ quan phải không? Lại đây”.
Tôi thấy hãnh diện vì mình trông đàng hoàng
khi bước xuông tàu.
Kushner nhập vào hàng trăm tù nhân Mỹ
bị giam rải rác trong 5 nhà tù
ở khu vực Hà Nội.
Tới nơi không lâu thì được lệnh của
tù binh Mỹ cao cấp nhất
rằng không ai được về Mỹ trừ phi tất cả được phóng thích,
không được hợp tác với Bắc Việt.
Nhưng một hôm loa trong trại phát giọng ông ấy
... bảo bọn tôi phải hợp tác.
Nghe sắc giọng thì thấy rõ là
ông ấy bị đánh đập hành hạ
buộc phải nói thế.
Đúng là như thế.
Rốt cuộc, Kushner, cũng như đa số tù binh khác,
bị buộc phải ghi âm tuyên bố
chống chiến tranh.
Tôi vô cùng hào hứng dõi theo phong trào phản chiến.
Các bạn cựu binh của cuộc chiến Việt Nam,
biết rõ hơn bất kỳ người Mỹ nào
rằng đây là sự phí phạm đau đớn.
Là tù binh,
tôi thành thực biết ơn các bạn cố gắng vì tôi.
Chúc các bạn may mắn và tiếp tục thành công,
Thân chào, bác sĩ Hal Kushner.
Họ muốn có thông điệp tuyên truyền rằng cuộc chiến này là tội lỗi,
còn bọn tôi là tội phạm.
Họ trị bọn tôi bằng chính yếu điểm của mình.
Chấm dứt chiến tranh!
Lần đầu tiên trong lịch sử Hoa Kỳ,
trong khi cuộc chiến còn tiếp diễn
cựu binh trở về và nói: “Phải chấm dứt ngay cuộc chiến này”.
Người dân Mỹ
có thể không thèm nghe đám thanh niên hippi tóc dài,
vì bọn nó thì biết gì,
nhưng tầng lớp lao động, “số đông thầm lặng”
mà Richard Nixon rêu rao
ủng hộ ông bằng cách im lặng,
bọn tôi là con cái họ đấy.
Phải dằn vặt rất lâu tôi mới hiểu ra
rằng mình mà im lặng thì
chẳng có ích gì cho ai.
Chưa đầy 3 tuần sau khi Trung úy Calley
lĩnh án, khoảng 2 ngàn thành viên tổ chức
Cựu binh Việt Nam Phản chiến (WAW)
cùng những người ủng hộ đổ về thủ đô Washington.
WAW như một bài thuốc hiệu nghiệm.
Bọn tôi tự làm lấy hết.
Cựu binh chăm sóc cựu binh.
Ai cũng đáng được phong tướng.
Bọn tôi chẳng theo thế lực nào. Tự bọn tôi là thế lực.
Đúng tôi là Thủy quân lục chiến, nhưng trên hết, tôi là
công dân Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ.
Là công dân, tôi có trách nhiệm,
mà lớn nhất là
phải dám đứng ra nói “Không” khi chính quyền làm điều mà
tôi thấy không phù hợp với lợi ích của dân tộc.
Đó là trách nhiệm cao nhất của mỗi công dân.
Trong WAW tôi cũng phục vụ đất nước tận tụy
như lúc phục vụ Thủy quân lục chiến.
Thực ra tôi hành xử như Thủy quân lục chiến
suốt thời gian ở WAW.
Cả đời tôi luôn cư xử như một Thủy quân lục chiến.
Đại úy Hải quân John Kerry,
từng chỉ huy tàu tuần tiễu ở Đồng bằng sông Cửu Long
nằm trong số lãnh đạo của WAW,
được mời đến phát biểu trước ủy ban Đối ngoại Thượng viện,
vẫn do J. William Fulbright làm chủ tịch.
Xin cảm ơn.
Tôi đi xem phát biểu,
đông nghịt chỉ đủ chỗ đứng.
Tôi bị dồn sát vào tường ở cuối phòng.
Lúc John phát biểu,
tôi thấy ông như nói hộ nỗi lòng tất cả chúng tôi.
Chúng tôi có thể trở về và ngậm miệng lại,
nhưng giờ không thể im lặng được nữa.
Dù không thể giải thích chuyện gì đang xảy ra ở Việt Nam,
nhưng trước mối đe dọa với nước Mỹ
chúng tôi thấy phải lên tiếng.
Hàng triệu người được dạy chơi trò bạo lực
và cho cơ hội để chết
cho sự vô nghĩa lớn nhất trong lịch sử,
trở về trong giận dữ và cảm thấy bị phản bội
mà không ai thấu cho.
Chúng tôi đã phải biện luận rằng chỉ có tàn phá mới cứu được làng mạc;
chứng kiến nước Mỹ trơ trẽn
thờ ơ chấp nhận vụ Mỹ Lai
nhưng vẫn quảng bá hình ảnh lính Mỹ
phân phát sôcôla và kẹo cao su.
Chúng tôi học được ý nghĩa của vùng oanh kích tự do,
hễ cái gì động đậy là bắn,
và chứng kiến nước Mỹ coi rẻ sinh mạng người châu Á.
Chúng tôi chứng kiến nước Mỹ hăng say đếm xác,
vinh danh đếm xác.
Chúng tôi chứng kiến đồng đội lao lên chiếm đồi
vì tướng chỉ huy bảo phải chiếm.
Sau khi tổn thất 1,2 trung đội,
ta lại bỏ đi, mặc cho quân Bắc Việt chiếm lại.
Chúng tôi kêu gọi người dân Mỹ suy nghĩ về những điều đó.
Ta sẽ bắt ai là người cuối cùng chết ở Việt Nam?
Ta sẽ bắt ai là người cuối cùng chết cho một sai lầm?
Để rồi 30 năm nữa,
những anh em què cụt, dị tật
ra phố, trẻ con hỏi vì sao
thì chúng tôi có thể nói
“vì Việt Nam”
mà không gợi lại kỷ niệm xấu xa bẩn thỉu,
mà thay vào đó là nơi từ đó nước Mỹ chuyển mình
và binh sĩ chúng tôi có góp phần vào đó.
Xin cảm ơn.
Tôi nghĩ: “Chưa bao giờ được nghe
bài phát biểu nào xuất sắc đến thế,
nói đúng nỗi lòng mình”.
Đúng là phi thường.
Phi thường.
Một số cựu binh lại nhớ đoạn khác
trong bài nói của Kerry,
khi ông nhắc lại những vụ tàn ác
mà các cựu binh Mỹ khác kể lại.
Họ kể tôi nghe chuyện
đích thân họ hãm hiếp, cắt tai, chặt đầu,
tra điện bằng cách đấu dây vào vùng kín,
chặt tay chân,
cho nổ tan xác,
bẳn bừa vào thường dân,
đốt phá làng mạc y như Thành Cát Tư Hãn...
Khi tôi ở Việt Nam thì lính Mỹ
không giống như mô tả của Kerry và người cùng nhóm.
Không có tàn sát vô tội vạ.
Cũng có vài đơn vị
vượt ra ngoài khuôn khổ, chuyện đó có.
Nhưng họ không phải là bọn súc vật man rợ
như người ta miêu tả.
Tệ hơn nữa là họ ám chỉ rằng quân đội
biến bọn nhóc bình thường
thành tội phạm chiến tranh man rợ.
Không phải như vậy.
Đến giờ tôi vẫn còn giận dữ về điều đó.
Ngày sau đó,
700 thành viên WAW
tập trung trước tòa nhà Quốc hội Mỹ.
Lúc đầu bọn tôi định bỏ huân chương vào túi đựng xác
gửi vào cho Quốc hội.
Nhưng chính quyền Nixon dựng rào cự mã cao trước cổng tòa nhà
để ngăn bọn tôi -
- ngăn những nam nữ quân nhân từng đánh cuộc chiến đó.
Điều đó chỉ làm chúng tôi thêm giận dữ và là cơ hội quảng bá hình ảnh
tốt nhất cho bọn tôi.
Sao Bạc. Chiến thương Bội tinh.
Sao Đồng.
Thập tự Dũng cảm. Thập tự Không quân.
Trả lại hết!
Tôi đếch cần mấy cái
huân chương này nữa!
Sao Bạc, huân chương cao quí thứ 3
của nước này, chẳng có ý nghĩa gì!
Vì huân chương này mà Bob Smeal, Thiếu úy Panamaroff,
Trung sĩ Johns phải chết!
Tôi được 1 Sao Bạc, 1 Chiến thương,
Tuyên dương Lục quân, 8 Huy chương Không quân,
Huân chương Bảo quốc, và cả đống rác rưởi này!
Vô nghĩa hết!
Ném trả huân chương có lẽ còn khó khăn hơn
đi chiến trường,
đi phục vụ ở Việt Nam.
Hãy để huân chương xứng tầm của nó. Đây, trả lại cho các người.
Chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam.
Còn nữa không? Hết rồi.
Tôi sẽ không treo huân chương lên tường cho con trai xem,
hoàn toàn không muốn con tôi phải sùng kính.
Với tôi đó là quyết định khó khăn.
Tôi làm thế vì tôi trung thành nhưng bất kính.
Tôi tự hào vì phục vụ quân ngũ.
Tôi muốn nói: “Này quân đội Mỹ, các ông thì biết gì.
Theo tôi các ông nên xem lại cuộc phiêu lưu này đi.
Đây, trả lại các ông”.
Tim Bagwell, quê ở Sacramento, bang California,
đang tại ngũ. Tớ bảo này, tìm cách biến đi.
Việc chúng tôi ném huân chương
gây được sự chú ý,
vì nước Mỹ coi trọng mấy thứ đó.
Chúng tôi cũng thế. Vì thế nên việc đó mới quan trọng.
Lý do cảnh sát có lệnh không được bắt giữ cựu binh nào,
theo phụ tá tại Nhà Trắng Pat Buchanan,
là vì họ “được thông cảm đón nhận
hơn các nhóm biểu tình khác.
Bọn khùng cũng sắp kéo đến rồi,
nếu muốn đối đầu,
thì đối đầu với bọn đó”.
Ông nói đúng.
Vài ngày sau biểu tình của cựu binh,
các nhóm phản chiến khác cũng về thủ đô.
Nhóm cực đoan nhất, tự xưng là May Day Tribe,
dọa sẽ làm cả thành phố ngưng trệ.
Trong 3 ngày, họ tập kích bất ngờ
nhiều nơi ở Washington -
chặn cầu, vòng xoay giao thông,
đập cửa sổ,
ném đá, đốt xe hơi.
Richard Nixon tưởng tuần này là ghê rồi, cứ chờ xem.
Đây mới là màn khởi động thôi,
còn nữa, khi nào chiến tranh kết thúc mới thôi.
Trong 12 ngàn người bị bắt,
có tới 7 ngàn người bị bắt trong 1 ngày,
số bị bắt cao nhất trong vòng 24 giờ
trong lịch sử Hoa Kỳ.
Rời Washington, tôi nhận ra
toàn bộ chiến lược của mình đã sai,
ngày càng manh động bạo lực,
dù ngày càng nhiều người chống chiến tranh
nhưng họ không chấp nhận sự manh động đó.
Bọn tôi hoàn toàn phạm sai lầm.
Lúc đầu Nhà Trắng hài lòng.
Bạo loạn đường phố khiến dư luận quên đi
sự đồng cảm với cựu binh phản chiến.
Các thăm dò cho thấy phần lớn người Mỹ đồng ý bắt bớ,
nhưng cũng cho thấy
đa số người Mỹ không còn tin
rằng họ được biết sự thật về Việt Nam.
Tôi về nhà, cha tôi giận lắm.
Ông trung tín với thể chế.
Nhiều kẻ dọa dẫm ông,
vì tôi dám vứt huân chương của CHÚNG đi.
Thế là cha tôi nổi khùng.
Tôi có làm gì sai đâu,
chỉ vì có kẻ lạ muốn chơi tôi.
Ông bảo: “Con đừng lo.
Huân chương đó là con đổ máu mà có.
Con thích gì thì con làm.
Đứa nào kiếm chuyện, thì ba với con cùng chơi tụi nó.
Ngay ngoài ngõ này”.
“Ok, ba!”
Ngày 12/6 năm 1971,
con gái Tricia của Richard Nixon
làm đám cưới với Edward Cox trong Vườn Hồng của Nhà Trắng.
Cả nước theo dõi qua truyền hình,
Hôm sau, báo chí vẫn còn đưa tin tiệc cưới.
Nhưng một bài báo khác trên trang nhất tờ New York Times
khiến Tổng thống chú ý.
Bài báo, do Neil Sheehan viết,
là tin tức đầu tiên về tài liệu sau này được gọi là
Hồ sơ Lầu Năm Góc,
gồm 7 ngàn trang tài liệu mật
và ghi chép lịch sử,
được bí mật tổng hợp theo lệnh
cựu Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara.
Ông từng hy vọng nghiên cứu về quá trình ra quyết định
khiến Hoa Kỳ can thiệp sâu vào Việt Nam,
để giúp các nhà hoạch định chính sách tương lai
tránh được các sai lầm tương tự.
Tôi tưởng mình biết nhiều,
biết phần lớn những gì đáng biết về cuộc chiến.
Hóa ra không phải thế.
Hồ sơ này không phải là điều tra của báo chí,
mà là ghi chép diễn biến trong nội bộ chính phủ.
Điện thư, mệnh lệnh,
báo cáo, v.v...
Hồ sơ này chứng tỏ các tổng thống Mỹ
và cố vấn thân cận đã đầy nước Mỹ can thiệp sâu hơn vào Việt Nam,
dù trong lòng rất nghi ngờ khả năng giành thắng lợi.
Họ biết thừa chính quyền Sài Gòn
yếu ớt và kém cỏi ...
... còn kẻ thù thì kiên cường và rất kỷ luật...
... rằng ném bom miền Bắc là không hiệu quả.
Vậy mà họ thường xuyên dối trá
trước Quốc hội và nhân dân Mỹ.
Tất nhiên tôi không ủng hộ
đưa tài liệu tối mật cho báo chí.
Nhưng mặt khác,
tôi rất lo lắng trước sự thật
là chính quyền không trung thực với nhân dân Mỹ
trong một số việc về chiến tranh Việt Nam.
Hai bản hồ sơ được lưu giữ
tại Tổ chức Nghiên cứu và Phát triển RAND ở Caliíornia.
Daniel Ellsberg,
1 trong nhóm 36 người soạn thảo hồ sơ này, làm việc tại đây.
Ellsberg từng ủng hộ cuộc chiến,
làm việc cho Lầu Năm Góc,
có 2 năm làm nhân viên ngoại giao
ở Việt Nam.
Ông dần dà nhận ra rằng cuộc chiến này cực kỳ vô đạo đức,
và hy vọng nếu người Mỹ biết
chính quyền Mỹ dưới nhiều đời tổng thống đã lừa phỉnh họ
khi hành động nhân danh họ,
họ sẽ góp phần chấm dứt chiến tranh.
Ông và đồng nghiệp ở RAND là Anthony Russo
bí mật sao chép phần lớn hồ sơ.
Ellsberg chuyển hồ sơ cho 3 thượng nghị sĩ phản chiến hàng đầu,
hy vọng họ sẽ công khai tài liệu này.
Không ai dám làm.
Trong khi đó, Neil Sheehan, phóng viên đưa tin về Việt Nam
từ năm 1962 của New York Times,
đọc được một phần của hồ sơ,
và yêu cầu Ellsberg cho xem toàn bộ hồ sơ.
Lúc đó tôi đã phản chiến kịch liệt rồi.
Tôi thấy cuộc chiến là sai trái,
vì ta đang bắt nhiều người Mỹ
và người Việt phải chết vô ích.
Ta sẽ thua cuộc chiến này.
Nên đọc hồ sơ này xong, tôi tự thề với lòng
sẽ không để nó quay về yên vị trong tủ tài liệu của chính quyền.
Vì nó mà nhân dân Mỹ phải
trả giá bằng tiền bạc và mạng sống con cái họ,
hồ sơ này phải lên báo.
Tất nhiên bài báo trên New York Times
là vụ rò rỉ thông tin mật cực lớn của Lầu Năm Góc.
Toàn bộ liên quan đến
quãng thời gian trước khi ta nắm quyền.
Nó tố cáo Johnson, Kennedy, và Đại sứ Cabot Lodge.
Lúc đầu, Nixon không quá lo lắng
khi báo đăng như vậy,
vì chỉ ảnh hưởng uy tín của các tổng thống Dân chủ tiền nhiệm
chứ không phải ông.
Nhưng Henry Kissinger nhanh chóng thuyết phục Nixon
rằng nếu cho tờ New York Times
tiết lộ tài liệu mật về các tổng thống trước,
thì rồi sẽ đến lúc có người tiết lộ thông tin mật của Nixon.
Bộ Tư pháp lấy được một phán quyết tạm của tòa án
cấm New York Times đăng tiếp các kỳ sau
vì lý do an ninh quốc gia.
Nhưng không lâu sau, tờ Boston Globe
và Washington Post đều đăng tải các trích đoạn hồ sơ.
Ngày 30/6 năm 1971,
Tòa án Tối cao Hoa Kỳ,
dựa trên Tu chính án số 1 về tự do ngôn luận
bỏ phiếu tỷ lệ 6/3 phán quyết rằng báo New York Times
có quyền đăng hồ sơ đánh cắp được đó.
Tôi xuống tầng hầm chờ máy in chạy,
dưới đó đầy những cuộn giấy khổng lồ.
Cuối cùng máy in cũng bắt đầu chạy.
Đó là minh chứng hùng hồn của tự do báo chí
và tầm quan trọng của nó ở đất nước này.
Việc đó thay đổi hoàn toàn thái độ của chúng ta với chính quyền.
Cho tới lúc đó, ta vẫn nghĩ Tổng thống thì không nói dối.
Từ đó trở đi, Tổng thống luôn nói dối.
Ngày báo in,
Nixon lệnh cho Tổng Chưởng lý John Mitchell
tìm cách làm mất uy tín Daniel Ellsberg, người vừa bị
đại bồi thẩm đoàn buộc tội trộm cắp và âm mưu
theo Đạo luật Phản gián năm 1917.
Ông đồng ý rằng ta phải theo đuổi vụ kiện Ellsberg chứ?
Tất nhiên. Sao?
Tất nhiên rồi. Vậy được.
Chúng ta có thế về luật mà, phải đánh vào mấy đứa đó.
Tống thằng chó đẻ đó vào tù.
Phải chơi nó.
Khỏi cần xét xử nó.
Cứ tung tin ra đi, để báo chí xử nó.
John, điều tra ra được cái gì là tung ra hết đi, tiết lộ ra cho báo.
Chúng tôi muốn diệt thằng đó bằng báo chí. Rõ chưa?
Rõ.
Nixon sợ Ellsberg còn có các tài liệu mật khác
cho thấy Nixon đã dối trá
về các vụ không kích bí mật ở Campuchia và Lào.
Ông cũng tin Ellsberg có tay trong
và muốn biết tên các đồng mưu của Ellsberg.
Tổng thống lập ra một đội
điều tra riêng tư, kín đáo ngay trong Nhà Trắng,
được gọi là đội “Thợ ống nước”.
John Ehrlichman, phụ tá thân cận bậc nhất của Nixon,
sau này ra lệnh cho đội điều tra đột nhập vào văn phòng
bác sĩ tâm lý của Ellsberg tại Los Angeles
tìm thông tin đời tư để ép Ellsberg im miệng.
Nixon còn thêm một nỗi sợ khác.
Ông được báo là trong két sắt của một tổ chức tư vấn khác,
Viện Brookings ở thủ đô Washington
có giữ hồ sơ có thể làm lộ ra việc chiến dịch tranh cử của ông
bí mật can thiệp cản trở hòa đàm
ngay trước khi ông đắc cử 3 năm trước,
hành động mà Tổng thống Johnson coi là phản quốc.
Nixon muốn đội “Thợ ống nước“ đột nhập vào Viện Brookings,
phá két, lấy tài liệu.
Toàn là những việc phi pháp,
nhưng Nixon mặc kệ.
Tôi muốn làm sao cho giống như bị mất trộm.
Vào lấy mấy cái tài liệu đó cho tôi.
Cần thì phá két ra.
Đêm qua đã vào Viện Brookings chưa?
Chưa.
Thế thì làm đi chứ.
Tôi muốn thế đấy.
Tôi muốn dọn sạch két hồ sơ của Viện Brookings.
Bob, làm ngay vụ Brookings đi.
Phải lấy bằng được tài liệu trong két hồ sơ đó.
Vụ đột nhập Viện Brookings cuối cùng đã không xảy ra.
Đội đột nhập cũng không tìm thấy
hồ sơ của Ellsberg trong văn phòng bác sĩ của ông.
Nhưng ám ảnh về đối thủ của Nixon
rồi đây sẽ khiến ông mất chức.
Tháng nào tôi cũng nằm mơ thấy quay lại huấn luyện tân binh.
Trong mơ, tôi già như hiện nay, làm sao lại đi huấn luyện quân sự,
nhưng trong mơ là thế, tôi vẫn đi huấn luyện tân binh,
và có chiến tranh dữ dội.
Tôi thấy mình ra trận, thành anh hùng,
tự chứng tỏ mình và được tổ quốc mình chấp nhận.
Đầu năm 1970, Jack Todd đã sang Canada
để khỏi tham dự vào cuộc chiến mà ông coi là ô nhục.
Ông sống trong thế giới ngầm kỳ lạ
của dân trốn tránh quân dịch
và nhóm dân Canada bất mãn bao quanh họ.
Năm 1971, ông ở Montreal,
bồn chồn và thường chán chường,
ngày càng xa lạ với đất nước mình,
nhưng vẫn luôn mong ngóng tin tức quê nhà,
tin tức các cậu bạn
cùng quê ở Scottsbluff, bang Nebraska.
Trong số này có Ron Bales,
bạn cùng phố.
Một lần nhận được thư mẹ
có kèm theo mẩu cắt từ báo ra.
Tôi lên tận Đỉnh Royal ở Montreal để đọc thư.
Mẩu báo cắt ra từ tờ Scottsbluíí Star-Herald,
đưa tin Ron thiệt mạng ở Việt Nam.
Tại sao chứ? Tại sao?
Lúc đó ta đã thừa biết cuộc chiến này sai trái,
vậy mà những người như Ron vẫn phải chết.
Vì cái gì?
Hôm nay chính phủ ra quy định hạn chế sử dụng
chất diệt cỏ 2,4,5-T
vì hóa chất này có thể gây ra dị tật sơ sinh
khi thí nghiệm trên động vật.
Từ năm 1962, lực lượng Mỹ và Nam Việt Nam
đã rải khoảng 75 ngàn mét khối chất khai quang
trên gần 1/4 diện tích Nam Việt Nam.
Chủ định là nhằm giảm thương vong
bằng cách khai quang các khu vực quanh căn cứ Mỹ,
không cho đích ẩn nấp và tìm thức ăn trong rừng.
Thứ được dùng nhiều nhất là Chất Độc Màu Da Cam,
có chứa chất 2,4,5-T.
Sau khi các nhà bảo vệ môi trường
thuyết phục được chính quyền Nixon cấm dùng chất diệt cỏ này
ở các nông trại Mỹ,
Lầu Năm Góc miễn cưỡng đồng ý
sử dụng Chất Độc Màu Da Cam ở Việt Nam.
Tác hại lên môi trường của chất diệt cỏ thì quá rõ ràng.
Tác hại lên binh lính và dân thường
còn gây tranh cãi kịch liệt hàng chục năm sau.
Chống chính quyền Sài Gòn không chỉ có Việt Cộng.
Có chính quyền nào
thực sự quan tâm đến người dân Việt Nam không?
Phong trào phản chiến, chống Mỹ của sinh viên
thực ra lớn hơn rất nhiều mấy cuộc biểu tình nhỏ bé này.
Cần gì phải có viện trợ quân sự
mới thúc đẩy dân chủ ở Việt Nam được.
Để trả lại cho nhân dân Việt Nam
quyền tự do ngôn luận,
chẳng cần lấy 1 xu.
Chẳng cần phải xin ý kiến Nhà Trắng,
chẳng cần quan tâm đến báo giới Mỹ,
chẳng cần người Pháp, Trung Quốc,
cũng chẳng cần người Mỹ.
Nếu thực lòng quan tâm đến Việt Nam, chỉ cần nhìn lại mình.
Tổng thống Nam Việt Nam Nguyễn Văn Thiệu
đang vận động tái cử.
Người Mỹ khăng khăng đề nghị thế,
và khuyến cáo ông đừng gian lận bầu cử,
vì sợ làm thế sẽ chẳng khác gì
các cuộc “bầu cử giả hiệu” của cộng sản
mà Mỹ thường xuyên lên án.
Nhưng Thiệu tìm cách gạt hết các đối thủ xứng tầm,
và tuyên bố giành 94% phiếu bầu.
Cuộc “bầu cử độc diễn” này
làm nổi lên phong trào “Lực lượng thứ Ba” -
những người Nam Việt Nam hy vọng vào giải pháp dàn xếp
để chấm dứt đổ máu.
về chính trị,
mục tiêu lớn nhất của ta là rút quân
ra khỏi đó thật sớm cách xa kỳ bầu cử.
Phải chuẩn bị oanh kích mạnh Bắc Việt.
Đến giữa năm 1971,
Nixon và Kissinger tìm cách rút toàn bộ
quân Mỹ khỏi Việt Nam
trước khi vận động tái cử năm sau đó,
mà không làm cho
chế độ Sài Gòn sụp đổ quá sớm.
Kẹt một chỗ là, phải để nó khỏi sụp trong năm 72.
Nếu phải để lọt vào tay cộng sản, thì thời điểm 6 tháng đầu nhiệm kỳ mới
sẽ tốt hơn là để kéo dài.
Tôi tính kiểu máu lạnh vậy đấy.
Tôi biết vấn đề của ta mà.
Nhưng mặt khác, nếu để mất cả Campuchia, Lào và Việt Nam
trong tháng 9 năm 1972,
thì họ lại bảo mấy ông lao vào đó,
làm mất mạng bao người, cuối cùng chỉ đạt được
tình thế như năm đầu tiên. Vâng.
Đàm phán bí mật ở Paris,
Kissinger đưa ra cho trưởng đoàn phía Bắc Việt
Lê Đức Thọ những nhượng bộ lớn nhất
từng thấy từ phía Mỹ:
Bắc Việt có thể duy trì lực lượng ở miền Nam,
hàng chục ngàn quân.
Để đổi lấy tù binh Mỹ,
toàn bộ lính Mỹ ở miền Nam sẽ rút đi trong vòng 7 tháng.
Lê Đức Thọ đưa đề nghị đáp trả.
Hà Nội sẽ thả tù binh cùng lúc Mỹ rút quân.
Nhưng ông vẫn đòi Washington thay thế
Tổng thống Thiệu.
Kissinger thấy khích lệ vì phía Bắc Việt
lần đầu tiên tỏ ra đàm phán nghiêm túc.
Ông nói với bạn rằng mình “ngửi thấy mùi hòa bình”.
Thiệu không biết gì về các nhân nhượng này của Mỹ.
Ông có nỗi lo khác.
NBC Tin tức tạm ngưng chương trình thường lệ
để gửi tới quí vị Bản tin đặc biệt.
Tuyên bố tôi sắp đọc đây được đồng thời phát đi
ở Bắc Kinh và Hoa Kỳ.
Richard Nixon,
nổi tiếng chống cộng quyết liệt,
làm thế giới sửng sốt khi tuyên bố
ông chuẩn bị tái lập mối quan hệ với Trung Quốc
vốn bị gián đoạn hơn 2 thập niên.
Hoa Kỳ tham chiến ở Việt Nam
một phần cũng đế chặn Trung Quốc bành trướng.
Nixon thăm Trung Quốc có ý nghĩa gì với tương lai của Thiệu và Nam Việt Nam?
Thiệu e rằng mình đã biết trước.
“Hoa Kỳ đang đi tìm cô bồ mới” -
ông nói với phụ tá -
“và Nixon đã tìm ra Trung Quốc,
nên ổng không muốn chơi với bà bồ cũ già
và xấu là Việt Nam nữa”.
Hình như lúc đó là mùa thu 1971.
Họ gọi bọn tôi ra, treo tấm vải trải giường lên
rồi dùng máy chiếu cho bọn tôi xem
các đoạn phim vừa màu vừa đen trắng
cảnh biểu tình ở Washington.
Trong phim có cả John Kerry.
Tôi nhớ ông ấy ăn nói hùng hồn lắm,
lưu loát, trơn tru,
phát ngôn viên giỏi cho mục tiêu của ông ấy.
Người ta phải chết để Tổng thống Nixon
- theo lời của chính ông ta -
khỏi trở thành “Tổng thống đầu tiên thua trận”.
Tôi còn nhớ rõ ông ấy mặc quân phục,
tóc dài,
điều trần về sự tàn bạo và tội ác chiến tranh
mà chúng tôi gây ra.
Chặt tay chân, cho nổ tan xác,
bắn bừa bãi vào dân thường...
Điều ông ta nói làm tôi bị sốc.
Không thể tin nổi.
Không tin nổi một lời nào.
Hồi đó, tôi cũng đủ trình độ để biết
chiến tranh luôn có những điều xấu xa ở cả hai phía,
và tôi có bằng chứng điều xấu xa của bên kia.
Tôi biết thế. Nhưng khi nghe những lời đó,
và biết người ta dùng nó
để chống lại việc tiếp tục cuộc chiến
đang làm bọn tôi khổ sở để lại ấn tượng rất mạnh.
Vài tháng sau,
Kushner còn bị sốc mạnh hơn.
Con trai tôi thiếu cha.
Giáng Sinh hôm nay, chúng ta chào mừng con trai của Đức mẹ Mary ra đời,
cũng là ngày con trai
một người mẹ nào đó sẽ chết ở Việt Nam.
Cái chết đó xóa sạch mọi thứ ta được dạy
về sự giáng sinh của Đức Chúa.
Suốt thời bị giam ở miền Nam tôi không có thư từ, tin tức gì hết.
Ra Bắc tôi cũng không có thư,
không được tin, chẳng có gì cả.
Đến dịp hình như là Giáng Sinh 1971,
vợ tôi viết bài bình luận trên tờ New York Times.
Cô ấy bắt đầu hoạt động chính trị.
Đại đa số gia đình của tù binh ủng hộ chính quyền Nixon.
Valerie Kushnerthì không,
và Bắc Việt nhanh chóng khai thác quan điểm phản chiến của bà.
Họ cho phép chồng bà ghi âm
thông điệp gửi bà, và phát đoạn băng đó.
Đó là lần đầu tiên bà nghe giọng chồng mình
trong 4 năm.
Val em, anh nhận được kính rồi,
mắt anh nhìn rõ rồi.
Em nhớ kể chuyện con thứ 2 của mình nhé.
Con chắc gần 4 tuổi rồi,
đủ lớn để hiểu
ba đang ở đâu, và ba yêu con vô vàn
dù chưa gặp mặt.
Anh tính là bé T-Bird đang học lớp 2,
chắc chắn là học giỏi.
Con giờ lớn rồi đấy,
ba hy vọng con sẽ học piano hay múa balê.
Chúc con sinh nhật 8 tuổi vui nhé,
và Chúc mừng Giáng Sinh.
Khi đi, ba hứa sẽ về với con trước khi con 5 tuổi.
Ba thất hứa chuyện đó, nhưng khi nào ba về,
ba sẽ không rời xa con nữa.
Tình cảnh ấy mà anh vẫn lạc quan khiến tôi sửng sốt.
Tôi mừng vì anh ấy không đọc bài tôi viết trên báo sáng nay.
Vì tôi không lạc quan
hay tin tưởng chính quyền như anh.
Nixon đến thăm Trung Quốc vào tháng 2 năm 1972
không chỉ khiến Tổng thống Thiệu cảnh giác,
mà còn khiến Hà Nội lo lắng.
Người Bắc Việt vẫn còn nhớ Hồ Chí Minh cảm thấy
bị phản bội hồi năm 1954
khi Matxcơva và Bắc Kinh
ép họ ký Hiệp định Geneva chia đôi đất nước.
Giờ đây, họ quan ngại quan hệ Mỹ - Trung nồng ấm hơn
có thể sẽ khiến Bắc Kinh nhanh chóng giảm hậu thuẫn.
Nixon cũng định sang Matxcơva
gặp Thủ tướng Liên Xô Leonid Brezhnev
nhằm giảm căng thẳng
với đàn anh cộng sản này của Bắc Việt.
Trước cuộc gặp đó, Bí thư thứ nhất Lê Duẩn,
người đứng đầu Bộ Chính trị Hà Nội,
quyết định tiến hành đợt tấn công kiểu mới.
Lần này sẽ là chiến tranh qui ước,
với qui mô ông chưa từng thực hiện.
Lê Duẩn nhắm đến nhiều mục tiêu lớn:
tạo thế ở hòa đàm
bằng cách thay đổi cục diện chiến trường
ở Nam Việt Nam;
chứng minh rằng quân Việt Nam Cộng Hòa không thể tự đứng vững;
và thuyết phục Liên Xô, Trung Quốc
cuộc đấu tranh cách mạng của ông vẫn đáng được ủng hộ.
Đợt tấn công bắt đầu ngày 30/3 năm 1972.
14 sư đoàn bộ binh Bắc Việt,
tức hơn 120 ngàn quân,
lần đầu tiên
có hàng trăm tăng, thiết giáp do Liên Xô, Trung Quốc sản xuất,
tấn công trên 3 mặt trận:
vượt Khu phi quân sự,
ở Tây Nguyên,
và phía Tây Sài Gòn.
Người Mỹ gọi đây là “Cuộc tấn công Phục Sình”.
Người Nam Việt Nam
nhớ về thời gian này là “Mùa hè đỏ lửa”.
Quân đội Nam Việt Nam biết thế nào cũng đến lúc
không còn quân Mỹ.
Đây là thử thách lớn cho Nam Việt Nam
và chương trình “Việt Nam hóa” của Tổng thống Nixon.
Kết quả không mấy khả quan.
Nhiều tiểu đoàn của Sư đoàn 3 đồng loạt
chạy theo dân chúng về phía Nam.
Họ bị địch áp đảo về quân số, hỏa lực, và bị tràn ngập.
Nguyên một trung đoàn Việt Nam Cộng Hòa
ra đầu hàng ở Trại Carroll.
Quân Bắc Việt nhanh chóng tràn ngập tỉnh Quảng Trị,
đẩy hàng chục ngàn người tị nạn hoảng hốt chạy về Nam.
Họ gần như cắt đôi Nam Việt Nam
ở ngang Tây Nguyên,
và tiến về Sài Gòn, hy vọng chiếm nhiều vùng rộng lớn
dọc biên giới Campuchia.
Có vẻ quân Việt Nam Cộng Hòa sắp đại bại.
Lúc đó chỉ còn 60 ngàn nhân viên quân sự Mỹ
ở Nam Việt Nam,
rất ít người là lính chiến đấu.
Mọi thứ Nixon và Kissinger cố công gây dựng có nguy cơ mất trắng.
Họ phải hành động thật nhanh.
Ta không nên hốt hoảng. Biết đâu thế này lại hay.
Ta sẽ đánh chúng tan tành.
Khoan nói chuyện quân Việt Nam Cộng Hòa tan rã vội.
Cuộc chơi của ta lớn hơn nhiều.
Ta chơi với Nga, với Trung Quốc và còn bầu cử nữa.
Ta sẽ không để cho quân Việt Nam Cộng Hòa tan rã.
Nixon ra lệnh tiến hành Chiến dịch Hậu Vệ - Linebacker -
không kích mãnh liệt quân Bắc Việt đang tiến công.
“Lần này ta sẽ oanh tạc bọn con hoang ấy
với mức độ chưa từng thấy” - ông nói.
Trận đánh quan trọng nhất của đợt tấn công Phục Sinh
diễn ra tại An Lộc,
thị xã có tầm kiếm soát Đường 13,
quốc lộ rải nhựa dẫn thẳng tới Sài Gòn
cách đó gần 100 km.
Pháo binh, xe tăng và bộ binh Bắc Việt ồ ạt tấn công,
dồn quân phòng thủ thị xã
vào một khu vực chưa đầy 2 km vuông.
Các lần tăng cường và tiếp tế liên tiếp thất bại.
Quân Việt Nam Cộng Hòa dũng cảm bám trụ.
Việc quan trọng nhất ta làm là điều phối không kích.
Tướng Hollingsworth xin Tướng Abrams
yểm trợ B-52 tối đa,
và trong ngày 10 và 11/5,
ông dự định cho B-52 đánh 50 phút 1 lần trong suốt 24 giờ.
Cuối cùng,
hỏa lực Không quân Mỹ đã xoay chuyển tình thế.
Quân lính và xe tăng Bắc Việt
dồn cục giữa chỗ trống
làm mồi cho phi công Mỹ.
Một cố vấn Mỹ nói:
“Đánh kiểu này mới là nghề của ta”.
Riêng tại An Lộc, Bắc Việt tổn thất 10 ngàn quân,
mất phần lớn xe tăng và pháo hạng nặng.
Thực ra có dồn tất cả hỏa lực không quân
cũng vô ích nếu quân Việt Nam Cộng Hòa không trụ lại chiến đấu.
Họ giữ được Kon Tum, An Lộc,
tái chiếm Quảng Trị.
Họ chịu được những đòn mạnh nhất của quân Bắc Việt.
Nếu ta cứ duy trì hỗ trợ không kích thì biết đâu họ vẫn còn cơ hội.
Cuộc tấn công Phục Sinh
cho tôi thấy quân Nam Việt Nam biết chiến đấu,
nhưng chỉ đến mức độ nhất định.
Thắc mắc của tôi là:
sẽ ra sao nếu Mỹ ngưng yểm trợ bằng B-52?
Dân chúng Mỹ có thể đồng tình
khi Mỹ dùng không lực chặn quân cộng sản tiến chiếm miền Nam,
nhưng việc ném bom liên tục miền Bắc,
đã dừng từ thời Johnson, nay được Nixon ra lệnh tiếp tục.
Cường độ ném bom lớn hơn trước nhiều,
và một số người coi đây
là bằng chứng cuộc chiến mà Nixon hứa xuống thang
lại đang leo thang lần nữa.
Chiến dịch không kích này quy mô lớn hơn rất nhiều
so với thời Lyndon Johnson.
Việc dùng ném bom để áp lực đối phương nhượng bộ
trên bàn đàm phán xưa nay vẫn có hiệu quả.
Nhưng với Bắc Việt thì không.
Họ sẵn sàng chịu đòn.
Sau 4 năm đi thanh niên xung phong
ở Đường mòn Hồ Chí Minh,
Lê Minh Khuê lúc này đã về quê nhà ở miền Bắc.
Trong hàng ngàn người Nam Việt Nam
thiệt mạng trong Cuộc tấn công Phục Sinh
có em trai của Phan Quang Tuệ.
Tôi có người em trai tên Tuấn.
Anh em tôi lớn lên cùng nhau.
Nếu còn sống, em năm nay 67 tuổi.
Phi cơ của em bị bắn rơi
và không tìm thấy xác
nên em được coi như
mất tích, năm ấy 26 tuổi.
Còn cả cuộc đời trước mặt,
nhưng Tuấn không có cơ hội được sống.
Tôi không thể vượt qua nổi cảm giác
rằng em và thế hệ của em
hy sinh cuộc đời cho cái gì?
Buồn hơn nữa là ngay chính người Việt dường như
cũng không coi trọng mất mát đó.
Cách duy nhất để chấm dứt giết chóc
là tước vũ khí khỏi tay
bọn tội phạm quốc tế Bắc Việt.
Suốt cuộc chiến này, Hoa Kỳ đã kiềm chế
chưa từng thấy trong lịch sử chiến tranh...
Giống như Mậu Thân, cuộc tấn công năm 72 của Lê Duần
là nước cờ may rủi.
Nước cờ tiếp theo của Nixon cũng thế.
Đợt tấn công ồ ạt của Bẳc Việt đã thất bại,
Tổng thống nói,
nhưng đã không thể diễn ra
nếu không có vũ khí trang bị của Trung Quốc và Liên Xô.
Ông ra lệnh rải 11 ngàn thủy lôi
trong lãnh hải Bắc Việt nhằm phong tỏa cảng Hải Phòng.
Hội đồng Tham mưu Liên quân đã nhiều năm yêu cầu như vậy.
Chỉ còn 2 tuần nữa là đến cuộc gặp thượng đỉnh Xô - Mỹ,
vài cố vấn khuyên Tổng thống
không nên đe dọa trực tiếp
tàu thuyền Liên Xô vì sợ Liên Xô hủy cuộc gặp.
Nixon thấy cần phải mạo hiểm,
nên nói chuyện trực tiếp với Matxcơva.
Đừng cùng nhau quay về bóng tối
của kỷ nguyên quá khứ.
Chúng tôi không yêu cầu quí vị phá bỏ nguyên tắc
hay bỏ rơi bạn hữu,
nhưng quí vị cũng không nên để Hà Nội cứng đầu
phá hỏng triển vọng chung mà chúng ta đã dày công xây đắp.
Nước cờ may rủi của Nixon có hiệu quả.
Liên Xô và Trung Quốc đều lên án Nixon,
nhưng không đáp trả bằng hành động.
Ngày 26/5, Hoa Kỳ và Liên Xô ký kết
Hiệp ước Chống Tên lửa Đạn đạo lịch sử,
thỏa thuận đầu tiên giới hạn vũ khí hạt nhân
từ khi Chiến tranh lạnh bắt đầu.
Với Liên Xô, Trung Quốc,
và Hoa Kỳ,
Việt Nam ngày càng giảm tầm quan trọng.
Phải tính toán hết sức máu lạnh thôi,
vì tôi thuận theo đà lịch sử,
Nam Việt Nam đằng nào cũng không tồn tại được.
Henry, ta phải hiểu rằng
thắng cử là vô cùng quan trọng.
Năm nay, quan trọng lắm.
Nếu 1, 2 năm tới mà Bắc Việt nuốt được
Nam Việt Nam, ta sẽ ra đối sách
thể hiện đó là do Nam Việt Nam yếu kém.
Tôi biết.
Tạm thời phải tìm cách
vá víu cho khỏi bể ra trong 1, 2 năm tới,
chỉ cần thêm 1 năm nữa, thưa Tổng thống,
thì chuyện Việt Nam chẳng còn can hệ gì nữa.
Nếu ta làm được vào tháng 10 này,
thì tới tháng 1 năm 1974 sẽ chẳng ai quan tâm nữa.
Sáng ngày 8/6 năm 1972,
Nick Út, phóng viên ảnh 21 tuổi người Nam Việt Nam
của hãng tin AP,
đi trên Quốc lộ 1 về phía Trảng Bàng,
theo quân Việt Nam Cộng Hòa
đang định đẩy lùi lực lượng Bắc Việt
đóng tại đây từ Cuộc tấn công Phục Sinh.
Ông Út vừa định cất máy ảnh
để về Sài Gòn
thì thấy một phi cơ Nam Việt Nam đột ngột nhào xuống
phía mấy người dân đang chạy loạn
nhưng phi công tưởng nhầm là quân địch.
Bom napalm rơi khá chậm, nó lộn vòng thế này khi rơi xuống.
Rồi napalm nổ, cháy.
Tôi chụp nhiều ảnh bom nổ, nghĩ:
“Ồ, ảnh đẹp đây”.
Khói bốc lên, người chạy. Tôi bảo: “Trời ơi, chỗ đó có dân”.
Trong đám khói đen, tôi thấy cô bé giơ tay ra thế này.
Tôi bảo “Trời ơi, chuyện gì vậy?” Cô bé đó trần truồng.
Tôi không rõ cô bé bị gì.
Tôi chụp nhiều ảnh cô bé đó lắm,
vừa trần truồng vừa chạy.
Cô bé la lên: “Nóng quá, nóng quá.
Làm ơn cứu tôi”.
Cô bé nói thế.
Lưng người, da thịt cứ tuột hết cả ra.
Tôi nghĩ bé này chắc chết.
Tôi với cậu bên BBC London mang nước lại xối cho bé.
Tôi mượn áo mưa của lính Nam Việt Nam
che cho bé.
ông cậu của bé chạy đến, thấy tôi ông bảo:
"Các ông giúp chở các cháu vô bệnh viện được không?"
Ông Út lái xe đưa Kim Phúc, cô bé bị bỏng,
và vài trẻ em bị thương khác
vào bệnh viện ở Sài Gòn.
Cô bé bị bỏng 30% cơ thể.
Sau đó ông chạy đến phòng rửa ảnh
để xem mình chụp được gì.
Tôi cứ nghĩ: “Trời ơi, lần này chắc chắn có ảnh hay”.
Tìm ảnh mình chụp xem trước.
Thấy ảnh, tôi reo lên: “Có đây rồi!”
Tôi biết ảnh của tôi chụp tốt.
Biên tập viên ảnh ở Sài Gòn bảo ông Út
không thể gửi tấm ảnh đi được
vì cô bé trần truồng.
Nhưng sếp của út,
phóng viên ảnh chiến trường huyền thoại Horst Faas,
nhìn thấy các bức ảnh đó.
Ông xem hết một lượt.
“Tôi muốn gửi bức ảnh này đi ngay” -
ông hét vào mặt biên tập viên - “Viết chú thích ngay,
rồi gửi thẳng về tổng hành dinh AP ở New York”.
Bức ảnh của Nick Út lên trang nhất các báo toàn thế giới
và đoạt giải Pulitzer.
Với nhiều người Mỹ,
thậm chí cả những người ủng hộ cuộc chiến,
hình ảnh đó là dấu hiệu chiến tranh thế là quá đủ rồi.
Kim Phúc sống sót.
Bà rời Việt nam và định cư ở ngoại vi Toronto.
Xin giới thiệu bà Valerie Kushner, bang Virginia,
tuyên bố ủng hộ đề cử ứng viên George McGovern.
Thưa ông Chủ tịch, đảng viên Dân chủ,
tôi tham gia được đại hội lần này
là minh chứng những cải cách mà đảng Dân chủ mang tới,
vì tôi là phụ nữ, và dưới 30 tuổi.
Tôi còn đại diện cho một nhóm nhỏ hơn nữa:
vợ của quân nhân Mỹ mất tích
hoặc bị cầm tù ở Đông Nam Á.
Valerie Kushner,
vì mong đưa chồng là Hal trở về càng sớm càng tốt,
nhiệt thành ủng hộ đề cử Thượng Nghị sĩ George McGovern của
bang South Dakota làm ứng viên Tổng thống.
Là phi công ném bom ưu tú thời Thế chiến thứ Hai,
McGovern kêu gọi sớm chấm dứt ném bom miền Bắc,
kêu gọi Quốc hội ngưng phê chuẩn kinh phí cho cuộc chiến,
và rút quân khỏi Việt Nam
ngay khi tù binh được trao trả.
Tôi biết ông ấy sẽ đưa chồng tôi về.
Nhưng hơn hết, ông ấy sẽ đưa nước Mỹ đi đúng đường.
Vì lý do đó,
tôi hân hạnh đề cử Thượng Nghị sĩ George S. McGovern
làm ứng viên tranh cử tân Tổng thống của chúng ta.
Khi ứng viên của bà chấp nhận đề cử thì đã gần 2 giờ 48 phút sáng.
Đa số dân chúng Mỹ còn đang ngủ.
4 đời tổng thống ở cả 2 đảng
đã kín đáo hoạch định một cuộc chiến kinh hoàng.
Tôi muốn xé toang bức màn kín đó,
và khép lại cuộc chiến.
Chiến dịch tranh cử của McGovern nhanh chóng sụp đổ.
Ông chọn người cùng tranh cử rất lộn xộn,
còn bí mật kêu một phụ tá ở Paris
liên lạc với phía Bắc Việt về chuyện tù binh,
nhưng sau đó lại chối không dính dáng vào tiến trình hòa đàm.
Các nghiệp đoàn lao động,
đồng minh tin cậy nhất xưa nay của phe Dân chủ,
lần đầu tiên trong 20 năm không chịu ủng hộ
ứng viên Dân chủ được đề cử.
Trong mùa hè, tỷ lệ ủng hộ McGovern dần dần tụt xuống.
Dù vậy, do muốn tìm tài liệu
để đả kích đối thủ,
các phụ tá của Nixon vẫn cho đội “Thợ ống nước”
tiếp tục đột nhập,
lần này là vào Trụ sở toàn quốc của đảng Dân chủ
nằm trong khu căn hộ ở thủ đô Washington
gọi là khu Watergate.
Họ bị bắt.
Chuyện kỳ quái và hấp dẫn nhất
ở thủ đô Washington
là những bàn tán ở Quốc hội Mỹ hôm nay.
Sáng sớm thứ Bảy, 5 người bị bắt
khi định lắp thiết bị nghe lén
tại trụ sở ủy ban Trung ương của đảng Dân chủ.
Hóa ra 1 trong số 5 người lại làm việc
cho ủy ban vận động
tái cử của Tổng thống Nixon.
Jane Fonda nằm trong số
các cô đào trong mộng của bọn tôi.
Rất hay tơ tưởng đến nàng.
Nên bọn tôi không tin nổi
khi hình bóng đó lại đến Bắc Việt Nam.
Vì là người trong mộng nên bọn tôi luôn rộng lòng,
chẳng xét nét gì nàng.
Nhưng người trong mộng lại phản bội bọn tôi.
Trong nhiều năm, hàng loạt
người Mỹ chống chiến tranh đến thăm Hà Nội,
bao gồm ca sĩ dân ca Joan Baez,
David Dellinger của Liên đoàn Phản kháng Chiến tranh,
nhà văn Susan Sontag,
và Tom Hayden của Chiến dịch Hòa bình Đông Dương.
Nhưng ít ai
gây ồn ào truyền thông bằng Jane Fonda.
Trong 2 tuần mùa hè năm 1972,
ít nhất 10 lần bà lên đài phát thanh Hà Nội
lên án tù binh Mỹ
phạm tội ác chiến tranh,
kêu gọi người Bắc Việt kiên trì
chống đế quốc Mỹ.
Nhiều người Mỹ không bao giờ tha thứ cho
hành động và lời nói đó của bà.
Theo luật quốc tế,
những người này là tội phạm chiến tranh.
Đó là theo luật, theo nguyên tắc của tòa Nuremberg,
Hiệp định Geneva, và nhiều luật khác,
họ phải bị đem ra xét xử
và phải bị xử tử để đền tội.
Bà ấy bị phản ứng dữ dội.
Một cách thích đáng.
Hành động của bà ấy thật gớm ghiếc.
Đúng, chúng tôi có quyền giận bà ấy.
Nhưng đâu chỉ có một mình bà ấy.
Chỉ vì bọn tôi từng tơ tưởng đến bà ấy mà thôi.
Thêm 4 năm!
Chúng ta đã đưa hơn nửa triệu binh sĩ về nhà,
và sẽ tiếp tục đưa thêm.
Chúng ta đã chấm dứt vai trò chiến đấu của binh sĩ Mỹ.
Không lính quân dịch nào còn phải đi Việt Nam nữa.
Chúng ta đã giảm 98% số thương vong Mỹ.
Ta đã nỗ lực vượt bậc.
Thật ra, ta đã nỗ lực hơn cả vượt bậc
nhằm đàm phán kết thúc chiến tranh.
Dù vậy, có 3 thứ ta chưa,
và sẽ không bao giờ nhân nhượng.
Ta sẽ không bỏ rơi tù binh Mỹ.
Thứ 2 là,
ta sẽ không cấu kết với kẻ địch
áp đặt chế độ cộng sản lên đồng minh của ta,
tức 17 triệu dân Nam Việt Nam.
Cuối cùng, ta sẽ không bao giờ làm hoen ố danh dự Hoa Kỳ.
Toàn bộ kế hoạch của ta đang thành hiện thực.
Cả Liên Xô lẫn Trung Quốc đang gây áp lực lên Bắc Việt.
Tôi thấy ta có thể thực sự giải quyết được.
Nhưng tôi cũng thấy Thiệu đúng đấy
điều khoản của ta sẽ đẩy Thiệu vào đường cùng.
Nếu họ dễ sụp như vậy, có khi cứ kệ cho họ sụp.
Phải nhớ rằng,
ta không thể cứ cho nó bú mớm mãi được, nó lớn rồi.
Ở Paris, Henry Kissinger quyết tâm
đạt được hiệp định hòa bình trước ngày bầu cử Mỹ.
Lúc này Lê Đức Thọ đưa ra một nhượng bộ quan trọng.
Hà Nội không đòi
thay thế Tổng thống Thiệu nữa.
Có vẻ như có sự thúc ép nào đó
phải ký được hiệp định.
Tôi nhớ khi đưa dự thảo hiệp định cho Kissinger
hôm 8/10 năm 1972, Lê Đức Thọ hỏi;
“Ông nóng lòng lắm phải không? Ông muốn làm cho nhanh”.
Kissinger trả lời: “Đúng thế”.
Hai bên nhanh chóng có được tạm ước,
“ngưng bắn tại chỗ”,
và trong vòng 60 ngày sau đó
rút hoàn toàn quân Mỹ
đồng thời trao trả toàn bộ tù binh Mỹ.
Mỹ ngừng ném bom Bắc Việt Nam.
Không ai cho Tổng thống Thiệu biết bất cứ điều khoản hiệp định nào.
Trước hôm Kissinger đến Sài Gòn để thông báo cho Thiệu,
cấp dưới trình lên cho Thiệu một tài liệu thu được của địch
tại tỉnh Quảng Tín.
Tài liệu có tên “Hướng dẫn ngừng bắn”.
Nghĩa là cán bộ cộng sản ở một tỉnh hẻo lánh còn biết
thỏa thuận giữa Kissinger và Lê Đức Thọ ở Paris nhiều hơn chính Thiệu.
Thử nghĩ mà xem, bị đưa cho xem thỏa thuận
liên quan đến vận mệnh quốc gia mình
và bị bảo là ý kiến của mình
chẳng có nghĩa lý gì.
Thậm chí còn bảo,
chưa có bản tiếng Việt vì chưa dịch kịp.
a đưa mỗi bản tiếng Anh.
Với tư cách là
nhà ngoại giao chuyên nghiệp cả đời,
phải nói là làm vậy phá vỡ
vô số nguyên tắc ngoại giao.
Thiệu không chịu chấp nhận hiệp định.
Cho phép quân Bắc Việt ở lại miền Nam
là án tử với đất nước ông.
Dù vậy, khi về Mỹ
12 ngày trước bầu cử,
Kissinger tuyên bố với báo chí: “Hòa bình trong tầm tay”.
Ngày 7/11 năm 1972,
Richard Nixon thắng lợi vang dội.
Ông tái cử với hơn 60% phiếu phổ thông,
521 phiếu đại cử tri, so với 17 phiếu cho McGovern.
Ông thắng ở tất cả các tiểu bang trừ Massachusetts
và thủ đô Washington.
Lúc này, Tổng thống quyết dẹp cho xong vấn đề Việt Nam
trước lễ tuyên thệ nhậm chức lần 2.
Để trấn an Thiệu,
Nixon cho không vận một khối lượng khổng lồ
trang bị quân sự tới Nam Việt Nam.
“Ta mà viện trợ quân sự cỡ này cho Bắc Việt” -
một tướng Mỹ nói -
“thì họ có thể đánh nhau với ta đến hết thế kỷ”.
Hòa đàm Paris tiếp diễn.
Bỗng nhiên, Lê Đức Thọ tuyên bố
phải quay về xin ý kiến Hà Nội.
Ta thì chỉ đoán rằng có thể họ còn ngại ngần không biết
có nên tiếp tục đi đến thỏa thuận không,
vì ta vừa viện trợ cho Sài Gòn
nhiều trang bị trong vài tuần gián đoạn đó.
Hóa ra phía cộng sản cũng có bất đồng nội bộ.
Giống như Washington, Hà Nội cũng không thèm hỏi ý kiến
những người chung chiến tuyến ở miền Nam.
Hà Nội đã bỏ đi 2 yêu sách có ý nghĩa nhất
với Việt Cộng: thay thế Thiệu, và trả tự do cho
khoảng 30 ngàn tù nhân Việt Cộng.
“Thông điệp của Hà Nội đã rõ” - một cán bộ Việt Cộng cay đắng nói -
“Họ quan tâm đến tù binh Mỹ
hơn đến chúng tôi”.
Nixon lệnh cho Kissinger tạm ngưng đàm phán,
và đánh bom trở lại Bắc Việt Nam
nhằm trừng phạt Hà Nội,
và để Hà Nội lẫn Sài Gòn thấy rằng
Hoa Kỳ có thể dùng không lực
bảo vệ Nam Việt Nam
ngay cả sau khi ký hiệp định hòa bình.
Ngày 18/12,
Nixon tung ra đợt không kích ngày đêm,
san phẳng nhiều mục tiêu quanh Hà Nội và Hải Phòng.
Người Mỹ gọi là đợt Ném bom Giáng Sinh.
Bỗng nhiên,
khoảng dịp Giáng Sinh,
bọn tôi nghe thấy tiếng bom,
của B-52 - bùm bùm bùm bùm.
Nổ dữ dội, tứ phía.
Ai cũng biết đó là B-52.
Trong 2 năm ở đó,
đấy là lần đầu tôi nghe thấy tiếng bom.
Nổ gần,
rất gần.
Rất đáng sợ, nhưng bọn tôi vẫn reo hò.
Bọn tôi reo hò vì rõ ràng có chuyển biến gì đó.
Người biểu tình phản chiến lại đổ ra đường phố trên toàn thế giới.
Thủ tướng Thụy Điển so sánh Hoa Kỳ
với Đức Quốc xã.
Đức Giáo hoàng gọi cuộc ném bom giết chết hơn 1.600 thường dân
là “nỗi thống khổ mỗi ngày”.
James Reston của New York Times gọi các trận ném bom là
“cuồng chiến”.
Thượng Nghị sĩ Cộng hòa William Saxbe bang Ohio
nói Tổng thống đã mất tri giác.
Bắc Việt Nam bắn rơi 15 chiếc B-52,
và 11 máy bay khác.
93 phi công mất tích.
Thêm 45 tù binh nữa vào tù ở Hà Nội,
1 người chết khi bị giam giữ.
Trong khi đó, cả Trung Quốc và Liên Xô đều thúc ép Hà Nội
nối lại đàm phán.
“Quan trọng nhất là để quân Mỹ rút đi” -
Chu Ân Lai nói với quan chức Bắc Việt -
“Từ 6 tháng tới 1 năm, đại cục sẽ thay đổi”.
Ngày 26/12, Hà Nội phát tín hiệu
muốn trở lại Paris.
Chỉ 6 ngày sau đã đạt được thỏa thuận cuối cùng.
Chúng ta dùng đánh bom ép họ chấp thuận nhượng bộ của ta.
Đánh bom đã ép được họ hấp thuận nhượng bộ của ta.
Tôi sẵn sàng bảo vệ nhận định đó, vì trên thực tế,
ta dùng chiến dịch đánh bom ồ ạt
nhằm quay lại gần như đúng tình thế
hồi cuối tháng 10 năm 1972.
Tổng thống Thiệu vẫn không chịu tham gia hiệp định.
Nixon vẫn kiên quyết.
Thiệu phải chiều theo những gì Washington và Hà Nội đã thỏa thuận.
Nhưng Tổng thống viết thư cho Thiệu mà không thông báo với Quốc hội Mỹ
rằng Hoa Kỳ sẽ phản ứng “toàn lực”
nếu miền Bắc vi phạm hiệp định.
“Mỹ không cho tôi lựa chọn nào khác” - Thiệu nói -
“Nếu không ký hiệp định thì cắt viện trợ.
Mặt khác, chúng tôi được Nixon đảm bảo tuyệt đối
để bảo vệ đất nước.
Tôi sẽ ký và mong ông ta giữ lời hứa.
Ông ấy là người thành thật, và tôi sẽ tin ông ấy”.
Ngày 22/1 năm 1973,
tại trang trại riêng ở Hạt Hill bang Texas,
Lyndon Baines Johnson,
vị Tổng thống đã đưa Hoa Kỳ
vào cuộc chiến trên bộ ở Việt Nam,
chứng kiến cuộc chiến đó bòn rút các chương trình xã hội trong nước
và chấm dứt sự nghiệp chính trị của mình,
qua đời vì suy tim xung huyết.
Tối hôm sau, Richard Nixon phát biểu trước toàn dân.
Sau 28 năm can thiệp vào Việt Nam,
cuối cùng Hoa Kỳ cũng rút khỏi đây.
Hôm nay, tôi đề nghị phát biểu trên truyền thanh và truyền hình
để tuyên bố rằng hôm nay
chúng ta đã hoàn tất thỏa thuận chấm dứt chiến tranh,
giành được hòa bình trong danh dự ở Việt Nam và Đông Nam Á.
Lệnh ngưng bắn được quốc tế giám sát
sẽ bắt đầu lúc 7 giờ tối ngày thứ Bảy này, 27/1,
giờ Washington.
Trong 60 ngày sau đó,
toàn bộ tù binh Mỹ trên toàn Đông Dương
sẽ được phóng thích.
591 tù binh Mỹ dự kiến được thả theo đợt,
mỗi đợt 40 người.
Ai bị bắt lâu nhất
sẽ được về nhà trước.
Hôm nay, nhóm tù binh hồi hương đông nhất cho tới nay, 60 người,
được chở từ căn cứ Clark về Căn cứ Không quân Travis, California.
Giây phút kịch tính nhất
là lúc Everett Alvarez vui sướng bước xuống máy bay,
về đến quê hương.
Trung úy Alvarez ngồi tù ở Hà Nội trong suốt thời gian từ
khi người Mỹ bắt đầu có ý thức về Việt Nam.
Ông bị bắn rơi ngày 5/8 năm 1964, trong đợt không kích đầu tiên
trả đũa Sự kiện Vịnh Bắc bộ.
Cuối cùng, hôm nay ông đã trở về nhà.
Biết bao nhiêu năm,
chúng tôi mơ về ngày hôm nay, và vững tin.
Tin vào Chúa, vào Tổng thống,
và đất nước ta.
Giữa tháng 3 thì đến lượt Hal Kushner.
Họ gọi tên tôi.
Tôi bước ra ngoài nắng.
Đầu tiên tôi thấy một cô gái mặc váy ngắn.
Cô ấy là phóng viên.
Tôi chưa bao giờ tận mắt thấy váy ngắn cả.
Có cái bàn, giới chức Việt Nam
và Mỹ ngồi chung với nhau,
có ông Chuẩn tướng Không quân Hoa Kỳ
mặc lễ phục đầy đủ.
Ông ấy trông thật oai vệ.
Tôi nhìn ông ấy,
vai to rộng,
vững chãi chứ không như bọn tôi.
Ông đội mũ calô.
Tóc ông ấy khỏe và mượt,
tóc bọn tôi thì như cọng rơm,
vừa khô vừa mỏng.
Tôi bước tới và giơ tay chào,
động tác mà bọn tôi không được làm
biết bao năm qua.
Ông ấy chào tôi...
Tôi bắt tay ông và ông ôm lấy tôi, ôm chầm lấy tôi,
và nói: “Chào mừng Thiếu tá trở về.
Rất mừng được gặp bác sĩ”.
Nước mắt chảy ròng ròng trên má ông.
Giây phút đó thật mãnh liệt.
Rồi họ gọi sĩ quan liên lạc dẫn tôi lên một chiếc C-141
to, màu trắng, ở đuôi sơn cờ Mỹ
và phù hiệu Không quân.
Máy bay toàn các cô tiếp viên xinh tươi.
Tất cả tóc vàng, cao ráo, đẹp lắm.
Bọn tôi lên ngồi vào ghế,
cô tiếp viên bảo:
“Bọn em có đủ thứ ở đây. Anh muốn dùng gì?”
Thế là tôi gọi nước Coca với đá bào,
và ít kẹo cao su.
Vài ngày sau khi Hal Kushner được trao trả,
người lính chiến đấu Mỹ cuối cùng cũng rời khỏi Việt Nam.
Họ bỏ lại sau nhiều câu hỏi không lời đáp.
Chế độ Nam Việt Nam còn tồn tại được bao lâu nữa?
Sự hy sinh và lời hứa của Mỹ
có giá trị ra sao?
Và bao lâu thì vết thương chiến tranh mới lành?